واحد آبیاری و زهکشی یکی از واحدهای تخصصی بخش مهندسی آب است که مسئولیت مطالعات، طراحی، نظارت و بهینه‌سازی سیستم‌های آبیاری و زهکشی اراضی کشاورزی، باغات و مناطق توسعه روستایی و شهری را بر عهده دارد.

این واحد با هدف افزایش بهره‌وری آب، کاهش تلفات، بهبود مدیریت منابع آب و جلوگیری از مشکلات شوری و آب‌گرفتگی، خدمات جامعی ارائه می‌دهد. فعالیت‌ها بر اساس استانداردهای ملی وزارت جهاد کشاورزی (نشریه ۵۳، آیین‌نامه‌های آبیاری تحت فشار و زهکشی)، استانداردهای بین‌المللی (FAO، ASABE، ICID) و الزامات زیست‌محیطی و پایداری منابع آب انجام می‌شود.

• مطالعات و طراحی سیستم‌های آبیاری تحت فشار (قطره‌ای، بارانی، ثقلی، مه‌پاش) برای اراضی کشاورزی، باغات و گلخانه‌ها
• طراحی سیستم‌های آبیاری نوین (سطحی، زیرسطحی، میکروجت، مه‌پاش) با محاسبات هیدرولیکی دقیق و انتخاب تجهیزات بهینه
• طراحی سیستم‌های زهکشی سطحی و زیرسطحی (زهکش‌های روباز، لوله‌ای، عمودی، ترکیبی) برای کنترل سطح آب زیرزمینی و جلوگیری از شوری و آب‌گرفتگی
• مطالعات امکان‌سنجی و ارزیابی اقتصادی پروژه‌های آبیاری و زهکشی (شامل برآورد مصرف آب، بازدهی و بازگشت سرمایه)
• تهیه متره و برآورد ریالی اسناد پیمان بر اساس فهرست‌بهای رشته آبیاری و زهکشی و ابنیه
• تدوین اسناد پیمان شامل شرح خدمات، مشخصات فنی، فهرست مقادیر و شرایط عمومی و خصوصی پیمان
• طراحی شبکه‌های اصلی و فرعی آبیاری (کانال‌ها، لوله‌های انتقال، حوضچه‌ها، شیرآلات و ایستگاه‌های پمپاژ)
• طراحی سیستم‌های زهکشی جمع‌آوری و دفع آب‌های سطحی و زیرزمینی (کانال‌های اصلی و فرعی، زهکش‌های افقی و عمودی)
• ارزیابی و بهسازی سیستم‌های آبیاری و زهکشی موجود (بازسازی، ارتقا و بهینه‌سازی)
• مطالعات هیدرولیکی و هیدرولوژیکی حوضه‌های آبخیز مرتبط با پروژه‌های آبیاری و زهکشی
• نظارت عالیه و کارگاهی بر اجرای پروژه‌های آبیاری و زهکشی (کنترل کیفیت، تست فشار، راه‌اندازی و تحویل موقت/دائم)
• ارائه خدمات مشاوره در مدیریت مصرف آب کشاورزی، کاهش تلفات و اجرای طرح‌های بهینه‌سازی مصرف آب

این واحد با بهره‌گیری از تیمی متخصص (مهندسان عمران آب، کشاورزی، هیدرولیک و محیط زیست) و نرم‌افزارهای تخصصی (AutoCAD Civil 3D، EPANET، WaterGEMS، ArcGIS، SURFER، DrainMod و ...)، طراحی‌های پایدار، اقتصادی و سازگار با محیط زیست ارائه می‌دهد که بهره‌وری آب را در بخش کشاورزی افزایش داده و از منابع آب کشور حفاظت می‌کند.

واحد آبیاری و زهکشی نقش مهمی در تحقق اهداف امنیت غذایی، توسعه پایدار کشاورزی و مدیریت بهینه منابع آب در سطح کشور دارد و پروژه‌های خود را با بالاترین استانداردهای فنی و حرفه‌ای به سرانجام می‌رساند.

واحد مهندسی رودخانه یکی از واحدهای تخصصی بخش مهندسی آب است که مسئولیت مطالعات جامع، طراحی، مدل‌سازی، نظارت و مدیریت پروژه‌های مرتبط با رودخانه‌ها، سدها، کنترل سیلاب، حفاظت سواحل و احیای رودخانه‌ها را بر عهده دارد.

این واحد با هدف مدیریت پایدار منابع آب سطحی، کنترل سیلاب‌ها، حفاظت از سواحل رودخانه‌ای، کاهش خسارات سیل، احیای اکولوژیکی رودخانه‌ها و تأمین آب کشاورزی و شرب، خدمات حرفه‌ای ارائه می‌دهد. تمامی فعالیت‌ها بر اساس استانداردهای وزارت نیرو، سازمان حفاظت محیط زیست، نشریه‌های سازمان برنامه و بودجه (مانند نشریه ۲۱۷، ۲۱۸، ۲۷۹)، استانداردهای بین‌المللی (USACE، ICOLD، FEMA، FAO) و الزامات زیست‌محیطی اجرا می‌شود.

• مطالعات هیدرولوژی و هیدرولیکی حوضه‌های آبریز رودخانه‌ها (تعیین دبی سیلاب، منحنی‌های شدت-مدت-فاصله، مدل‌سازی بارش-رواناب)
• مدل‌سازی یک‌بعدی، دوبعدی و سه‌بعدی جریان رودخانه با نرم‌افزارهای تخصصی (HEC-RAS، HEC-HMS، MIKE 11/21، SMS، FLOW-3D، River2D)
• طراحی و محاسبات سازه‌های رودخانه‌ای شامل سیل‌بندها، دیوارهای هدایت‌کننده، آب‌شکن‌ها، پل‌های رودخانه‌ای و تنگه‌ها
• طراحی و مطالعات سدهای خاکی، بتنی، وزنی و سنگریزه‌ای (سدهای کوچک و متوسط)
• طراحی سیستم‌های کنترل سیلاب، انحراف رودخانه و حوضچه‌های آرامش
• مطالعات حفاظت سواحل رودخانه‌ای، تثبیت بستر و جلوگیری از فرسایش و رسوب‌گذاری
• ارزیابی و مدیریت رسوب در رودخانه‌ها و مخازن (Sediment Transport Modeling)
• مطالعات زیست‌محیطی رودخانه‌ها، احیای اکولوژیکی و طرح‌های پایدارسازی رودخانه (River Restoration)
• تهیه نقشه‌های هیدروگرافی، پروفیل طولی و عرضی رودخانه، نقشه‌های سیلاب و نقشه‌های مخاطرات
• تهیه متره و برآورد ریالی دقیق اسناد پیمان بر اساس فهرست‌بهای رشته آب و ابنیه
• تدوین اسناد پیمان شامل شرح خدمات، مشخصات فنی، فهرست مقادیر و شرایط عمومی و خصوصی پیمان
• نظارت عالیه و کارگاهی بر اجرای پروژه‌های رودخانه‌ای (کنترل کیفیت، تست‌های هیدرولیکی، راه‌اندازی و تحویل موقت/دائم)
• ارائه خدمات مشاوره در مدیریت بحران سیلاب، برنامه‌ریزی حوضه‌های آبریز و بهینه‌سازی بهره‌برداری از رودخانه‌ها

این واحد با بهره‌گیری از تیمی متخصص (مهندسان عمران آب، هیدرولیک، سازه و محیط زیست) و نرم‌افزارهای پیشرفته، طراحی‌های ایمن، اقتصادی و سازگار با محیط زیست ارائه می‌دهد که از خسارات سیلاب جلوگیری کرده و بهره‌برداری پایدار از رودخانه‌های کشور را تضمین می‌کند.

واحد مهندسی رودخانه نقش حیاتی در حفاظت از زیرساخت‌ها، امنیت غذایی، تأمین آب و توسعه پایدار مناطق رودخانه‌ای کشور ایفا می‌کند.

واحد گشت و بازرسی حریم و بستر رودخانه، یکی از واحدهای تخصصی و اجرایی بخش مهندسی رودخانه است که مسئولیت نظارت میدانی، بازرسی، پایش و حفاظت از حریم و بستر رودخانه‌ها، مسیل‌ها، انهار و مجاری آب طبیعی را بر عهده دارد.

این واحد با هدف جلوگیری از تصرفات غیرمجاز، ساخت‌وسازهای غیرقانونی در حریم رودخانه، تخریب بستر، برداشت غیرمجاز مصالح، آلودگی رودخانه و حفظ ایمنی و پایداری بستر رودخانه‌ها فعالیت می‌کند. وظایف این واحد بر اساس قوانین و مقررات وزارت نیرو، قانون توزیع عادلانه آب (مصوب ۱۳۶۱)، آیین‌نامه تعیین حریم و بستر رودخانه‌ها (مصوب ۱۳۸۴ و اصلاحات بعدی)، بخشنامه‌های شرکت آب منطقه‌ای و الزامات زیست‌محیطی انجام می‌شود.

• گشت‌های منظم و دوره‌ای در حریم و بستر رودخانه‌ها، مسیل‌ها و انهار برای شناسایی و مستندسازی تصرفات و تخلفات
• تهیه گزارش‌های میدانی، عکس‌برداری، نقشه‌برداری GPS و پهپاد از نقاط تخلف (تصرفات، ساخت‌وساز، برداشت مصالح)
• اخذ هماهنگی با مراجع قضایی، نیروی انتظامی، دهیاری‌ها و فرمانداری‌ها برای اجرای احکام تخریب و رفع تصرف
• نظارت بر اجرای احکام قضایی و دستورات وزارت نیرو در خصوص تخریب بناها و ابنیه غیرمجاز در حریم رودخانه
• پایش و کنترل برداشت غیرمجاز مصالح رودخانه‌ای (شن و ماسه، سنگ و ...) و گزارش به شرکت آب منطقه‌ای
• بررسی و ارزیابی تغییرات بستر رودخانه (فرسایش، رسوب‌گذاری، تغییر مسیر) و تهیه گزارش‌های فنی مربوطه
• همکاری با واحد مهندسی رودخانه در مطالعات حفاظت سواحل و تثبیت بستر
• تهیه بانک اطلاعاتی تصرفات حریم و بستر (شامل موقعیت GPS، نوع تخلف، مالک، تاریخ شناسایی و وضعیت رفع)
• آموزش و هماهنگی با اکیپ‌های گشت محلی و دهیاری‌ها برای گزارش سریع تخلفات
• نظارت بر پروژه‌های حفاظت و احیای رودخانه و اطمینان از رعایت حریم در اجرای پروژه‌ها
• تهیه گزارش‌های ماهانه و سالانه عملکرد واحد به مدیریت و شرکت آب منطقه‌ای

این واحد با بهره‌گیری از تیم متخصص (مهندسان عمران آب، نقشه‌برداری، حقوق و محیط زیست) و تجهیزات میدانی (GPS، پهپاد، دوربین، نرم‌افزار GIS)، نقش کلیدی در حفاظت از منابع آب سطحی، جلوگیری از خسارات سیلاب ناشی از تصرفات و حفظ پایداری رودخانه‌ها دارد.

واحد گشت و بازرسی حریم و بستر رودخانه به عنوان بازوی اجرایی و نظارتی بخش مهندسی رودخانه، در حفظ حقوق عمومی، امنیت زیرساخت‌ها و توسعه پایدار منابع آب کشور نقش اساسی ایفا می‌کند.